Mắt lé kim đẹp hay xấu chủ yếu là nhận định thẩm mỹ cá nhân; độ lệch rất nhẹ có thể khó nhận ra và không quyết định vẻ đẹp hay tính cách. Tuy nhiên, lé dù nhẹ vẫn có thể ảnh hưởng phối hợp hai mắt, gây mỏi mắt, nhìn mờ hoặc nhược thị, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Nên khám chuyên khoa mắt để đo khúc xạ và đánh giá khả năng nhìn hai mắt; nhân tướng học chỉ mang tính dân gian.
Mắt lé kim là gì?
Trong y khoa, lác mắt (strabismus) là tình trạng hai mắt không phối hợp hướng nhìn. Một mắt có thể nhìn thẳng, trong khi mắt còn lại lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới.
“Mắt lé kim” thường dùng để mô tả mức lệch nhẹ, đôi khi chỉ dễ nhận ra khi mệt, nhìn gần, nhìn xa hoặc tập trung lâu. Tuy nhiên, độ lệch nhỏ không đồng nghĩa là không cần kiểm tra, nhất là ở trẻ em hoặc khi người lớn đột ngột xuất hiện triệu chứng.
| Dạng lệch trục | Đặc điểm quan sát có thể gặp |
|---|---|
| Lé trong | Một mắt hướng về phía sống mũi |
| Lé ngoài | Một mắt hướng về phía thái dương |
| Lé lên | Một mắt cao hơn hướng nhìn của mắt còn lại |
| Lé xuống | Một mắt thấp hơn hướng nhìn của mắt còn lại |
| Lé ngắt quãng | Chỉ xuất hiện khi mệt, mất tập trung hoặc nhìn ở một khoảng cách nhất định |
Hai mắt cần hướng về cùng một điểm để tạo thị giác hai mắt và cảm nhận chiều sâu. Khi mắt lệch, hệ thị giác có thể gặp khó khăn trong việc hợp nhất hình ảnh.
Lé duyên, lé giả và lé kim: không nên nhầm lẫn
“Lé duyên” là cách gọi mang tính cảm nhận về một ánh nhìn hơi khác biệt nhưng hai mắt vẫn phối hợp bình thường. Đây không phải thuật ngữ chẩn đoán y khoa. Trong khi đó, lé kim thật là tình trạng lệch trục nhãn cầu có thể liên quan đến chức năng thị giác.
| Đặc điểm | Lé duyên/dáng mắt tự nhiên | Lé giả | Lé kim/lác thật |
|---|---|---|---|
| Hai mắt có cùng hướng nhìn? | Thường có | Có | Có thể không |
| Có ảnh hưởng thị lực? | Thường không | Thường không | Có thể gây nhìn đôi, nhược thị hoặc giảm thị giác hai mắt |
| Nguyên nhân thường gặp | Cấu trúc gương mặt, biểu cảm | Nếp quạt góc mắt trong, sống mũi thấp ở trẻ | Cơ vận nhãn, tật khúc xạ, thần kinh hoặc bệnh lý mắt |
| Có cần khám? | Khám khi có khó chịu về thị lực | Nên khám nếu phụ huynh không chắc chắn | Cần khám chuyên khoa mắt |
Lé giả thường gặp ở trẻ nhỏ có nếp da góc trong mắt khiến tròng đen nhìn như lệch vào trong. Bác sĩ chuyên khoa mắt cần kiểm tra để xác định mắt có thực sự lệch trục hay không; không nên tự chẩn đoán chỉ bằng ảnh hoặc soi gương.
Dấu hiệu cần đưa trẻ hoặc người lớn đi khám mắt
Lé kim có thể xuất hiện liên tục hoặc từng lúc. Các biểu hiện dưới đây là lý do nên đặt lịch khám chuyên khoa mắt:
- Hai mắt nhìn về hai hướng khác nhau, dù chỉ thỉnh thoảng.
- Nhìn đôi, nhìn mờ, dễ mỏi mắt hoặc đau đầu khi đọc và dùng màn hình.
- Thường nghiêng đầu, nheo mắt, che một mắt để nhìn rõ.
- Khó ước lượng khoảng cách, hay va vấp hoặc bắt bóng kém.
- Trẻ có một mắt hay lệch khi mệt, sốt hoặc nhìn xa.
- Người trưởng thành xuất hiện mắt lé, nhìn đôi hoặc sụp mi đột ngột.
Trẻ có biểu hiện lác sau khoảng 4 tháng tuổi cần được khám mắt đầy đủ. Với người lớn, lé mới xuất hiện có thể liên quan đến bệnh lý cơ mắt, thần kinh, tuyến giáp, đái tháo đường, chấn thương hoặc đột quỵ, do đó không nên trì hoãn thăm khám.
Vì sao mắt bị lé kim?
Lé kim không phải một bệnh đơn lẻ. Bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm khởi phát, hướng lệch, thị lực từng mắt, tật khúc xạ và vận động cơ mắt để tìm nguyên nhân.
| Nhóm nguyên nhân | Ví dụ cần được bác sĩ loại trừ |
|---|---|
| Bẩm sinh, gia đình | Tiền sử gia đình có lác hoặc nhược thị |
| Tật khúc xạ | Viễn thị, cận thị, loạn thị hoặc chênh lệch số kính hai mắt |
| Cơ và dây thần kinh vận nhãn | Rối loạn cơ vận nhãn, liệt dây thần kinh sọ |
| Bệnh lý tại mắt | Giảm thị lực một mắt, đục thủy tinh thể, tổn thương giác mạc hoặc võng mạc |
| Bệnh lý toàn thân ở người lớn | Đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, chấn thương đầu/hốc mắt, bệnh lý thần kinh |
Không nên gán mắt lé kim cho tính cách, vận mệnh hoặc đạo đức của người sở hữu. Nhân tướng học là quan niệm văn hóa, không phải cơ sở khoa học để dự đoán cuộc đời hay thay thế khám chữa bệnh.
Mắt lé kim có ảnh hưởng đến thị lực không?
Ở trẻ nhỏ, não có thể ưu tiên hình ảnh từ mắt nhìn tốt hơn và dần bỏ qua tín hiệu từ mắt lệch để hạn chế nhìn đôi. Nếu không được phát hiện sớm, trẻ có nguy cơ nhược thị và giảm khả năng phối hợp hai mắt.
Ở người lớn, mắt lé mới xuất hiện thường gây song thị, mỏi mắt, khó định hướng không gian hoặc giảm chất lượng sinh hoạt. Điều trị đúng nguyên nhân có thể gồm kính, lăng kính, bịt mắt trong một số chỉ định trẻ em, liệu pháp thị giác, điều trị bệnh nền, tiêm hoặc phẫu thuật cơ vận nhãn. Không phải bài tập mắt tại nhà nào cũng phù hợp với mọi dạng lác.
Chẩn đoán và điều trị lé kim
Bác sĩ nhãn khoa có thể kiểm tra thị lực, khúc xạ, phản xạ ánh sáng giác mạc, nghiệm pháp che mắt, vận động nhãn cầu và đáy mắt. Tùy kết quả, hướng xử trí có thể gồm:
- Kính thuốc hoặc kính lăng kính: Hữu ích khi lác liên quan đến tật khúc xạ hoặc song thị ở một số trường hợp.
- Điều trị nhược thị ở trẻ: Có thể bao gồm bịt mắt hoặc thuốc theo chỉ định chuyên khoa.
- Theo dõi và liệu pháp thị giác: Chỉ áp dụng khi phù hợp với loại lác và hướng dẫn của bác sĩ.
- Điều trị bệnh nền: Cần thiết nếu lé liên quan đến tuyến giáp, đái tháo đường, tổn thương thần kinh hay bệnh lý mắt.
- Phẫu thuật cơ vận nhãn: Có thể được cân nhắc để cải thiện độ thẳng hàng của mắt khi bác sĩ chỉ định.
Phẫu thuật thẩm mỹ mí mắt, nhấn mí hoặc mở góc mắt không điều trị được lác thật. Nếu sau khi khám chuyên khoa mắt xác định trục nhãn cầu bình thường nhưng người đọc chỉ muốn cải thiện nếp mí hoặc độ cân đối vùng mắt, có thể tìm hiểu thêm về thẩm mỹ mắt.
Những điểm cần nhớ
Mắt lé kim ở trẻ có tự hết khi lớn lên không?
Không nên chờ trẻ tự hết. Một số biểu hiện chỉ là lé giả, nhưng cũng có trường hợp lác thật cần điều trị sớm để bảo vệ thị lực. Hãy đưa trẻ đi khám nếu thấy mắt lệch kéo dài hoặc tái diễn.
Có thể tự tập mắt tại nhà để chữa lé kim không?
Không nên tự áp dụng bài tập che mắt hoặc luyện thị giác khi chưa chẩn đoán. Một số phương pháp chỉ phù hợp với từng nguyên nhân và có thể gây chậm trễ điều trị nếu thực hiện sai.
Khi nào cần đi khám khẩn?
Người lớn bị lé mới xuất hiện kèm nhìn đôi, đau đầu dữ dội, yếu liệt, sụp mi, đau mắt hoặc giảm thị lực cần được khám cấp cứu. Đây có thể là dấu hiệu của vấn đề thần kinh hoặc mạch máu cần xử trí sớm.
Mắt lé kim cần được ưu tiên đánh giá bởi bác sĩ nhãn khoa trước khi cân nhắc bất kỳ thay đổi thẩm mỹ nào. Thẩm Mỹ Mắt Hoa Tâm hỗ trợ tư vấn các nhu cầu tạo hình vùng mí sau khi khách hàng đã được kiểm tra yếu tố thị lực và an toàn chuyên môn.
Hotline: 094 1800 999
Địa chỉ: 31 Nguyễn Đình Chiểu, Phường Sài Gòn, TP.HCM
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa mắt.
